fa بررسی پرتوزایی طبیعی در سنگهای آذرین و برآورد خطر ابتلا به سرطان در طول عمر ناشی از پرتو‌های گاما در محلات، ایران علوم پایه Basic Sciences پژوهشي اصیل Original Atricle <p dir="rtl"><strong>چکیده</strong></p> <p dir="rtl"><strong>زمینه و</strong> <strong>هدف:</strong>  مقدار پرتوهای یونساز<ins cite="mailto:ss" datetime="2016-07-01T05:57"> طبیعی </ins> در محیط زیست بستگی به نوع خاک، سنگ و شرایط جغرافیایی دارد.   منطقه<ins cite="mailto:user" datetime="2016-07-12T10:21"> آب­گرم محلات</ins> هرساله مورد بازدید زیادی ازگردشگران قرار می­گیرد و تعیین میزان پرتوزایی محیطی آن و خطر ابتلا به سرطان در طول عمر از اهمیت زیادی برخوردار است.</p> <p dir="rtl"><strong>مواد و روش­ها: </strong>در این پژوهش تعداد 24 نمونه  از سنگ­های آذرین و تراورتن <ins cite="mailto:user" datetime="2016-07-12T13:39">از </ins><ins cite="mailto:user" datetime="2016-07-12T13:40">محدوده­ای به وسعت 300 هکتار </ins>و چهار نمونه آب از منطقه چشمه<span dir="ltr">­</span>های آب­گرم محلات تهیه گردید. فعالیت ویژه هسته­های پرتوزا با استفاده از روش طیف­نگاری پرتو­های گاما  با بکارگیری آشکارساز فوق خالص ژرمانیومی <em>(</em><em>(HPGe</em> با بازده نسبی30% تعیین گردید.</p> <p dir="rtl"><strong>یافته­ها:</strong> <ins cite="mailto:user" datetime="2016-09-14T09:52">شاخص­های خطرپذیری داخلی و خارجی برای نمونه­های آذرین، آب و دو نمونه تراورتن</ins> در محدوده 00/0 تا 71/0 تغییر می­کند <ins cite="mailto:user" datetime="2016-09-14T09:52">و برای دو نمونه تراورتن</ins> از 17/8 تا 50/ 22 بدست آمد.  <ins cite="mailto:user" datetime="2016-09-14T09:51">مقدار میانگین دز معادل دریافتی توسط غدد مهم بدن انسان  برای سنگ­های آذرین  و تراورتن  به ترتیب برابر 36/0 و 20/0  برحسب </ins><ins cite="mailto:user" datetime="2016-09-14T09:51"><em>mSv/y</em></ins><ins cite="mailto:user" datetime="2016-09-14T09:51"> به­دست آمد. مقدار میانگین خطر ابتلا به سرطان در طول عمر </ins><ins cite="mailto:user" datetime="2016-09-14T09:51"><em>(</em></ins><ins cite="mailto:user" datetime="2016-09-14T09:51"><em>ELCR</em></ins><ins cite="mailto:user" datetime="2016-09-14T09:51">) برای نمونه­های آذرین و تراورتن</ins> به استثنای دو نمونه<ins cite="mailto:user" datetime="2016-09-14T09:51"> به ترتیب برابر ^3-10×23/0 و ^3-10×12/</ins>0  محاسبه گردید.<em> <ins cite="mailto:user" datetime="2016-09-14T09:52">حداکثر مقدار مجاز و میانگین جهانی</ins><ins cite="mailto:user" datetime="2016-09-14T09:56"> به ترتیب </ins></em>^{<ins cite="mailto:user" datetime="2016-09-14T09:56">3-</ins>}<ins cite="mailto:user" datetime="2016-09-14T09:56">10</ins><ins cite="mailto:user" datetime="2016-09-14T09:57"> و </ins>^{<ins cite="mailto:user" datetime="2016-09-14T09:58">3-</ins>}<ins cite="mailto:user" datetime="2016-09-14T09:58">10×29/0</ins> <ins cite="mailto:user" datetime="2016-09-14T09:52">می­باشد</ins>.</p> <p><strong><span dir="rtl">نتیجه گیری:  </span></strong><span dir="rtl">نتایج <ins cite="mailto:user" datetime="2016-09-14T09:52">این</ins></span> پژوهش نشان می­دهد که شاخص های خطر­پذیری  و خطر ابتلا به سرطان برای نواحی دربرگیرنده ماگما­ها کمتر از  یک و میانگین جهانی می­باشند بنابراین خطری سلامتی افراد را تهدید نمی­کند. تنها در اطراف دهانه چشمه ها بدلیل رسوب نمک­های رادیوم مقدار پرتوزایی از حد مجاز بیشتر می­باشد.</p> <div> <hr align="left" size="1" width="33%" > <div> <div id="_com_1" uage="JavaScript"><a name="_msocom_1"></a> <p dir="rtl"></p> </div> </div> </div> <p style="text-align: justify; margin-left: 3.75pt"><span style="font-size: 14px"><span style="font-family: times new roman"><strong>Abstract</strong></span></span></p> <p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14px"><span style="font-family: times new roman"><strong><em>Background:</em></strong> Amount of natural background &nbsp;&nbsp;ionizing radiations in environment depends on kind of soil, stones and geographical conditions. Hot springs of Mahallat facilities are annually visited by many tourists. Determination of environmental radioactivity and excess lifetime cancer risk is very important.</span></span></p> <p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14px"><span style="font-family: times new roman"><strong><em>Materials and Methods:</em></strong> In this research, twenty four samples of igneous and travertine rocks from a region (300 hectares) and four water samples of Mahallat hot springs were collected. The specific activities of radionuclides were determined for all samples by using gamma ray spectrometry method and employing high purity germanium detector with 30% relative efficiency.</span></span></p> <p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14px"><span style="font-family: times new roman"><strong><em>Results:</em></strong> External and internal hazard indices for igneous rocks, water and two travertine samples varied from 0.00 to 0.71 and for two another travertine samples obtained from 8.17 to 22.50.&nbsp; The average of annual gonadal dose equivalent (AGDE) was determined as 0.36 and 0.20 mSv/y and also the average of excess lifetime cancer risk (ELCR) was calculated as 0.23 &times; 10^-3 and 0.12&times;10^-3 for igneous and travertine rocks, respectively. Maximum acceptable value and world wide average of ELCR are 10^-3 and 0.29&times;10^-3, respectively.</span></span></p> <p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14px"><span style="font-family: times new roman"><strong><em>Conclusion:</em></strong> The results of this research show that the hazard indices and ELCR for magma region are less than unity and world wide average respectively. Therefore; there is no consequence for people health. So, the radioactivity only around the orifice of hot springs where radium compositions are deposited, is more than maximum acceptable value.</span></span></p> خطر ابتلا به سرطان, چشمه‌های آب‌گرم, سنگ آذرین, فعالیت ویژه Cancer risk, Hot spring, Igneous rock, Specific activity 22 33 http://jams.arakmu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-4057-3&slc_lang=fa&sid=1 Reza Pourimani رضا پورایمانی r-pourimani@araku.ac.ir 4600319475328460052643 4600319475328460052643 Yes Department of Physics, Arak University, Arak, Iran گروه فیزیک، دانشگاه اراک، اراک، ایران Hosein Sadeghi حسین صادقی h-sadeghi@araku.ac.ir 4600319475328460052644 4600319475328460052644 No Arak University دانشگاه اراک Mohammad Zahedi Nejad محمد زاهدی نژاد mohammadz1990@gmail.com 4600319475328460052645 4600319475328460052645 No Arak University دانشگاه اراک