Journal of Arak University of Medical Sciences

fa مطالعه اکتشافی عوامل ریشه‌ای مرگ مادران باردارکرونایی ثبت‌ شده در واحدهای تابعه دانشگاه علوم پزشکی ایران Exploratory Study of the Root Causes of Deaths of Pregnant Mothers with COVID-19 Registered in Affiliated Units of Iran University of Medical Sciences کووید 19 COVID-19 پژوهشي اصیل Original Atricle مقدمه: کووید-۱۹، طیفی از علائم خفیف تا پنومونی سیستمیک دارد و از شـروع پاندمی، 141000 نفر در ایـران فوت شده‌انـد. زنان باردار بخاطر تغییرات فیزیولوژیک و ضعیف سیستم ایمنی، حساس هستند. مرگ مادر باردار از شاخص‌های توسعه‌یافتگی کشورهاست، ولی علل ریشه‌ای مرگ مادران کرونایی در ایران تاکنون بررسی نشده‌اند و هدف مطالعه شناسایی عوامل اصلی می‌باشد. روش کار: این مطالعه‌ ترکیبی با رویکرد اکتشافی می‌باشد. در بخش کیفی، از طریق سناریوهای مکتوب مرگ و بحث گروهی متمرکز و با تکنیک تحلیل محتوا و تحلیل علل ریشه‌ای، عوامل قابل پیشگیری مشخص و شبکه علی ترسیم گردید و احتمال شرطی عوامل مؤثر تعیین شد. سپس با نرم‌افزار نتیکا شبکه باور بیزین ترسیم شد و با تکنیک آنالیز حساسیت، سهم هر یک از عوامل مرگ ‌و میر محاسبه و اولویت‌بندی گردید. یافته‌ها: از ۳۸ مرگ بررسی ‌شده، 4/68 درصد به کووید-۱۹ بعنوان علل اولیه اختصاص یافت. تحلیل کیفی، علل تأخیر در درمان، تشخیص و ارجاع، عدم مراجعه به موقع، عدم دریافت مراقبت کافی، رعایت نکردن پروتکل‌ها، ضعف کار تیمی و کمبود تجهیزات را آشکار ساخت. پس از کمی‌سازی، این عوامل مجموعاً 7/54 درصد در مرگ مادر سهیم بودند. آنالیز حساسیت: عدم آگاهی- رعایت نکردن پروتکل‌ها (۴۰ درصد) و تأخیر در درمان (۱۰۰ درصد) مهم‌ترین علل اصلی مرگ، نشان داد. نتیجه‌گیری: مرگ مادران باردار کرونایی، عمدتاً بعلت شکاف‌های ساختاری و مدیریتی نظام سلامت است و با مداخلات سیستم‌محور قابل پیشگیری می‌باشد. صرفاً درمان بالینی کافی نیست؛ بلکه تمرکز بر رفع علل ریشه‌ای مانند: تقویت نظام ارجاع، آموزش هدفمند، کارتیمی مؤثر و پایش فعال موارد پرخطر، کلید کاهش این مرگ ‌ ومیر در پاندمی و شرایط عادی است.مقدمه: کووید-۱۹، طیفی از علائم خفیف تا پنومونی سیستمیک دارد و از شـروع پاندمی، 141000 نفر در ایـران فوت شده‌انـد. زنان باردار بخاطر تغییرات فیزیولوژیک و ضعیف سیستم ایمنی، حساس هستند. مرگ مادر باردار از شاخص‌های توسعه‌یافتگی کشورهاست، ولی علل ریشه‌ای مرگ مادران کرونایی در ایران تاکنون بررسی نشده‌اند و هدف مطالعه شناسایی عوامل اصلی می‌باشد. روش کار: این مطالعه‌ ترکیبی با رویکرد اکتشافی می‌باشد. در بخش کیفی، از طریق سناریوهای مکتوب مرگ و بحث گروهی متمرکز و با تکنیک تحلیل محتوا و تحلیل علل ریشه‌ای، عوامل قابل پیشگیری مشخص و شبکه علی ترسیم گردید و احتمال شرطی عوامل مؤثر تعیین شد. سپس با نرم‌افزار نتیکا شبکه باور بیزین ترسیم شد و با تکنیک آنالیز حساسیت، سهم هر یک از عوامل مرگ ‌و میر محاسبه و اولویت‌بندی گردید. یافته‌ها: از ۳۸ مرگ بررسی ‌شده، 68/4 درصد به کووید-۱۹ بعنوان علل اولیه اختصاص یافت. تحلیل کیفی، علل تأخیر در درمان، تشخیص و ارجاع، عدم مراجعه به موقع، عدم دریافت مراقبت کافی، رعایت نکردن پروتکل‌ها، ضعف کار تیمی و کمبود تجهیزات را آشکار ساخت. پس از کمی‌سازی، این عوامل مجموعاً 54/7 درصد در مرگ مادر سهیم بودند. آنالیز حساسیت: عدم آگاهی- رعایت نکردن پروتکل‌ها (۴۰ درصد) و تأخیر در درمان (۱۰۰ درصد) مهم‌ترین علل اصلی مرگ، نشان داد. نتیجه‌گیری: مرگ مادران باردار کرونایی، عمدتاً بعلت شکاف‌های ساختاری و مدیریتی نظام سلامت است و با مداخلات سیستم‌محور قابل پیشگیری می‌باشد. صرفاً درمان بالینی کافی نیست؛ بلکه تمرکز بر رفع علل ریشه‌ای مانند: تقویت نظام ارجاع، آموزش هدفمند، کارتیمی مؤثر و پایش فعال موارد پرخطر، کلید کاهش این مرگ ‌ ومیر در پاندمی و شرایط عادی است. Introduction: COVID-19 presents a spectrum of symptoms, from mild cases to systemic pneumonia. Since the onset of the pandemic, 141,000 people have died in Iran. Pregnant women are vulnerable due to physiological changes and relative immunosuppression. Maternal mortality is an indicator of a country's developmental status, yet the root causes of COVID-19-related maternal deaths in Iran have not been investigated. This study aimed to identify underlying factors. Methods: This was an exploratory mixed-methods study. In the qualitative phase, written death scenarios and focus group discussions were employed. Using content analysis and root cause analysis techniques, preventable factors were identified and a causal network was mapped. Conditional probabilities for each contributing factor were determined. Subsequently, a Bayesian belief network was constructed using Netica software, and sensitivity analysis was applied to quantify the contribution of each factor and prioritize them. Results: Among 38 reviewed deaths, 68.4% were attributed to COVID-19 as the primary cause. Qualitative analysis revealed multiple systemic failures, including delays in treatment, diagnosis, and referral; untimely presentation; inadequate prenatal care; non-adherence to protocols; poor teamwork; and equipment shortages. After quantification, these factors collectively accounted for 54.7% of maternal deaths. Sensitivity analysis identified lack of awareness/non-adherence to protocols (40%) and treatment delays (100%) as the most important root causes. Conclusions: Maternal deaths among COVID-19-positive women are largely driven by structural and managerial gaps within the healthcare system and are therefore preventable through system-oriented interventions. Clinical management alone is insufficient; reducing mortality—both during pandemics and in normal times—requires addressing root causes such as strengthening referral systems, targeted education, effective team-based care, and active monitoring of high-risk pregnancies. کووید-19؛ زنان باردار؛ تحلیل محتوا؛ مرگ و میر مادران؛ شبکه باور بیزین؛ تحلیل علل ریشه‌ای Covid-19, Pregnant Woman, Content analysis, Maternal Mortalit, Bayesian Belief Network, Root Case Analysis. 107 118 http://jams.arakmu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1423-2&slc_lang=fa&sid=1 Alireza Mohammadi علیرضا محمدی mohammady_rz2005@yahoo.com 0000-0003-1401-7850 No Department of Disease Prevention and Control, Deputy of Health, Arak University of Medical Sciences, Arak, Iran گروه پیشگیری و مبارزه با بیماری‌ها، معاونت بهداشتی، دانشگاه علوم پزشکی اراک، اراک، ایران Mahnaz Motamedi مهناز معتمدی m-motamedi@health.gov.ir 0000-0002-1344-5717 No Department of AIDS and STD Control, Center for Communicable Disease Management, Ministry of Health and Medical Education, Tehran, Iran گروه کنترل ایدز و بیماری‌های آمیزشی، مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی ابران، تهران، ایران Neda Soleimanvandi ندا سلیمان وندی nedasoleiman@yahoo.com 0000-0002-9840-5588 No Department of Social and Family Medicine, Faculty of Medicine, Preventive Medicine and Population Health Research Center, Institute for the Prevention of Social Disorders, Iran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه پزشکی اجتماعی و خانواده، دانشکده پزشکی، مرکز تحقیقات طب پیشگیری و سلامت جمعیت، پژوهشکده پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران Hamidreza Baradaran حمیدرضا برادران baradaran98@gmail.com 0000-0002-5070-5864 No Department of MPH, School of Public Health, Iran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه MPH، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران Mehrirandokht Abedini مهرایراندخت عابدینی abedini-m@health.gov.ir 0000-0002-2822-5936 No Deputy of Treatment, Ministry of Health and Medical Education, Tehran, Iran معاونت درمان، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی ایران، تهران، ایران Babak Eshrati بابک عشرتی h.ak58@yahoo.com 0000-0001-5999-7173 Yes Department of Social and Family Medicine, Faculty of Medicine, Preventive Medicine and Population Health Research Center, Institute for the Prevention of Social Disorders, Iran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه پزشکی اجتماعی و خانواده، دانشکده پزشکی، مرکز تحقیقات طب پیشگیری و سلامت جمعیت، پژوهشکده پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران Zahra Kianfar زهرا کیانفر zkianfar3@gmail.com 0000-0006-2934-4888 No Department of Obstetrics, Imam Ali (AS) Hospital, Komijan, Arak University of Medical Sciences, Arak, Iran واحد مامایی، بیمارستان امام علی (ع) کمیجان، دانشگاه علوم پزشکی اراک، اراک، ایران