fa شناسایی و تبیین چالش‌های برنامه‌ریزی در نظام سلامت ایران: یک مطالعه کیفی بهداشت Health پژوهشي اصیل Original Atricle <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:101%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="AR-SA" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:101%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">مقدمه:</span></span></span></span></b> <span lang="FA" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:101%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">برنامه‌ریزی در نظام سلامت به عنوان یکی از ارکان کلیدی حکمرانی سلامت، نقش تعیین‌کننده‌ای در تخصیص منابع، بهبود عملکرد و ارتقای عدالت دارد. با وجود پیشرفت‌های اخیر، شواهد نشان می‌دهد فرایندهای برنامه‌ریزی در نظام سلامت ایران همچنان با چالش‌هایی ساختاری، مدیریتی و اجرایی مواجه‌اند. این مطالعه با هدف شناسایی و تبیین چالش‌های اصلی برنامه‌ریزی در نظام سلامت ایران انجام شد</span></span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:101%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">. </span></span></span></span><span lang="FA" style="line-height:101%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black"></span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:104%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="AR-SA" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:104%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">روش کار:</span></span></span></span></b><span lang="AR-SA" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:104%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black"> این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون (</span></span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:104%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Thematic Analysis</span></span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:104%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">) انجام گرفت. مشارکت‌کنندگان شامل 17 نفر از مدیران، معاونان، اعضای هیأت ‌علمی و کارشناسان حوزه برنامه‌ریزی سلامت در سطوح ملی و دانشگاهی بودند که به‌صورت هدفمند و با حداکثر تنوع انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و طی هشت ماه جمع‌آوری و سپس با نرم‌افزار </span></span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:104%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">MAXQDA</span></span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:104%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black"> نسخه 20 تحلیل شد. برای اطمینان از روایی و پایایی از معیارهای اعتبار، انتقال‌پذیری، وابستگی و تأییدپذیری استفاده گردید. </span></span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:104%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"></span></span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:102%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="AR-SA" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:102%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">یافته‌ها:</span></span></span></span></b> <span lang="FA" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:102%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">تحلیل داده‌ها منجر به استخراج 160 کد اولیه، 36 مضمون سازمان‌یافته و 9 مضمون فراگیر شد. چالش‌های شناسایی‌شده در قالب محورهای اصلی زیر طبقه‌بندی گردیدند: منابع انسانی، هدایت و رهبری، روش‌ها و فرایندها، ارتباطات بین‌بخشی، بودجه و تأمین مالی، فضا و تجهیزات، فناوری و اطلاعات سلامت، تدارک خدمات، و سیاست، فرهنگ و اقتصاد جامعه. ضعف در شفافیت مدیریتی، عدم هماهنگی بین‌بخشی، محدودیت منابع مالی، و نبود نظام پایش و ارزیابی مستمر از مهم‌ترین چالش‌های برنامه‌ریزی در نظام سلامت کشور بودند.</span></span></span></span> <span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:102%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"></span></span></span></span></span></span></span></span></span><br> <b><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black"><span style="letter-spacing:-.1pt">نتیجه‌گیری:</span></span></span></span></span></b> <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black"><span style="letter-spacing:-.1pt">نظام برنامه‌ریزی سلامت در ایران از تمرکزگرایی، ابهام ساختاری، ضعف در مشارکت ذی‌نفعان و ناکارآمدی نظام‌های اطلاعاتی رنج می‌برد. بازنگری در ساختار حکمرانی برنامه‌ریزی، تقویت رویکردهای شواهد‌محور و افزایش شفافیت و پاسخ‌گویی در سطوح مختلف مدیریتی می‌تواند به ارتقای کارآیی و اثربخشی برنامه‌های سلامت کمک کند</span></span></span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black"><span style="letter-spacing:-.1pt">.</span></span></span></span></span> <span style="font-size:11pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="line-height:normal"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="font-size:8.0pt"><span ms="" style="font-family:" trebuchet="">Introduction:</span></span></b><span style="font-size:8.0pt"><span ms="" style="font-family:" trebuchet=""> Health system planning, as a core function of health governance, plays a crucial role in resource allocation, performance improvement, and equity promotion. Despite recent reforms, evidence suggests that planning processes in Iran&rsquo;s health system still face significant structural, managerial, and implementation challenges. This study aimed to identify and explain the key challenges of health system planning in Iran.</span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="line-height:normal"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="font-size:8.0pt"><span ms="" style="font-family:" trebuchet="">Methods:</span></span></b> <span lang="EN-GB" style="font-size:8.0pt"><span ms="" style="font-family:" trebuchet="">qualitative study was conducted using a thematic analysis approach. Seventeen participants&mdash;including senior and middle managers, faculty members, and health planning experts at national and university levels&mdash;were selected through purposive sampling with maximum variation. Data were collected via semi-structured interviews over eight months and analyzed using MAXQDA version 20. Credibility, transferability, dependability, and confirmability were ensured to strengthen the trustworthiness of the findings</span></span><span style="font-size:8.0pt"><span ms="" style="font-family:" trebuchet="">.</span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="line-height:normal"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="font-size:8.0pt"><span ms="" style="font-family:" trebuchet="">Results: </span></span></b><span lang="EN-GB" style="font-size:8.0pt"><span ms="" style="font-family:" trebuchet="">Thematic analysis led to the identification of 160 initial codes, 36 organized themes, and 9 overarching themes. The main categories of challenges included: human resources, leadership and governance, processes and regulations, inter- and intra-sectoral coordination, budgeting and financing, physical infrastructure and equipment, health information and technology, service delivery, and sociopolitical&ndash;cultural&ndash;economic factors. Major issues were found in managerial transparency, cross-sectoral collaboration, financial constraints, and the lack of systematic monitoring and evaluation mechanisms</span></span><span style="font-size:8.0pt"><span ms="" style="font-family:" trebuchet="">.</span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="line-height:normal"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="font-size:8.0pt"><span ms="" style="font-family:" trebuchet=""><span style="letter-spacing:-.2pt">Conclusions:</span></span></span></b> <span lang="EN-GB" style="font-size:8.0pt"><span ms="" style="font-family:" trebuchet=""><span style="letter-spacing:-.2pt">The Iranian health planning system suffers from centralization, structural ambiguities, limited stakeholder participation, and weak information systems. Strengthening evidence-informed policymaking, enhancing transparency and accountability, and reforming governance structures are essential for improving the effectiveness and efficiency of health system planning</span></span></span><span style="font-size:8.0pt"><span ms="" style="font-family:" trebuchet=""><span style="letter-spacing:-.2pt">.</span></span></span><span ms="" style="font-family:" trebuchet=""><span style="letter-spacing:-.2pt"></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; نظام سلامت؛ برنامه‌ریزی؛ چالش‌ها؛ مطالعه کیفی؛ ایران Health system, Planning, Challenges, Qualitative study, Iran 512 518 http://jams.arakmu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2474-1&slc_lang=fa&sid=1 Nahid Chezani Sharahi ناهید چزانی شراهی Na.chezanisharahi@iau.ac.ir 4600319475328460092224 4600319475328460092224 No Department of Health Services Management, NT.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Seyed Mojtaba Hosseini سید مجتبی حسینی Hosseinisch@yahoo.com 4600319475328460092225 4600319475328460092225 Yes Department of Health Services Management, NT.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Khalil Alimohammadzadeh خلیل علی محمدزاده DR_KHALIL_AMZ@yahoo.com 4600319475328460092226 4600319475328460092226 No Department of Health Services Management, NT. C., Islamic Azad University. Health Economics Policy Research Center, TeMS. C., Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، مرکز تحقیقات سیاستگذاری اقتصاد سلامت، دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی تهران، ایران Ali Hassan Shaban Khamseh علی حسن شعبان خمسه Alih_khamseh@yahoo.com 4600319475328460092227 4600319475328460092227 No Department of Health Services Management, Ministry of Health, Treatment and Medical Education, Tehran, Iran گروه مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، تهران، ایران Mohammadkarim Bahadori محمدکریم بهادری bahadori_57@yahoo.com 4600319475328460092228 4600319475328460092228 No Health Management Research Center, Baqiyatallah University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز تحقیقات مدیریت سلامت، دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله، تهران، ایران